حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
197
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
مقطّعه : ابن مقفّع كويد كه : اين ديه بيب بن جودرز « 1 » بنا كرده است ، و نام او به فارسى آبجويه است ، و او را آبجويه براى آن نام كردند ، كه بر كنار آب واقع شده بود . و بعضى ديكر كويند ، كه : نوشروان زنان مرازله « 2 » را ، بعد از آن كه مردان ايشانرا بكشته بودند ، بذين ديه فرستاد ، و فرموده كه : ايشانرا به پليدترين و زشتترين و سختترين كارها ، مثل كوجها رفتن ، و مزبلها « 3 » را از نجاست پاككردن ، عقوبت كنند ، و اين طآئفه را به فارسى آبجويه « 4 » ميخوانند ، يعنى اينها به نسبت با آن طآئفه كه كشتند ، همچو آب جوى است بعد از آن كه منقطع شود ، و در حفرها و كوها « 5 » بماند ، و در اسلام
--> ( 1 ) . بيب ( ياويو ) احتمالا تحريف شده ، يا تعريب شده « گيو » مىباشد ، كه فرزند جودرز ( معرّب گودرز ) بوده است ، بنا به نوشته دكتر پرويز اذكائى ( همداننامه : ص 67 ، 135 ) خاندان گودرزيان از خاندانهاى پارتى مىباشند كه به ملوك جبال ( - شهر ياران كوهستان ) شهرت داشتهاند ، و نام آنان در شاهنامه آمده است ، هر يك از ابناء « گودرز » يعنى : و ليس ( - ولوگس / ولاش / بلاش ) ، گيو ، بهرام . و همچنين احفاد او : وراز بن گيو ، بيژن بن گيو ، يك يا چند قريه در منطقه ( ميان قم - همدان ) ساخته ، يا روستاهايى را آباد كردهاند ، كه بعضا به نام خود ايشان موسوم و معروف شده است . ( 2 ) . مرازله ( ؟ ) ، اگر « مرازله » صفت زنان باشد ، ( « رذل » به معناى پست و فرومايه ) چنان كه اين صفت با پسوند تاء تأنيث مقصوره آمده است ، شايد معنى اين گونه باشد كه انوشروان زنان بدكاره را - پس از كشتن مردانشان - بدين ديه فرستاد ، و اگر صفت براى مردان اين زنان بوده باشد ، بدين معنا است كه انوشروان پس از كشتن مردان بدكار و فاسق ، همسران آنان را به اين ديه فرستاد . ( 3 ) . مزبله : جايگاه خاكروبه و زباله . ( 4 ) . اب : پيشوند نفى است كه در فارسى به صورت بى آمده است ، همين واژه در پهلوى به صورت ape نيز آمده است . جه : زن بدكار ، زن سبك ، روسپى ، زانيه ، فاحشه ( فرهنگ پهلوى : ص 1 و 243 ) . و در برهان قاطع : جه : بلغت زند و پازند زنان فاحشه و بدكاره را گويند . ( 5 ) . در « صحاح الفرس » آمده است : گو : مغاك باشد در جايگاهى بزرگ يا كوچك . و مغاك : گوى يا غديرى باشد در زمين يا در كوه يا در جاى ديگر .